O’zbekistonda sog’liqni saqlash moliyalashtirishini isloh qilish

Loyiha boshlanish vaqtida O’zbekiston sog’liqni saqlash tizimi keng qamrovli o’zgarishlar girdobida edi – islohot jarayoni allaqachon boshlangan bo’lsa-da, yo’l uzoq edi. 2018-yilda Davlat tibbiy sug’urta jamg’armasi (SHIF) konsepsiyasi va sog’liqni saqlash xizmatlarini strategik xarid qilish mexanizmi joriy etildi. Sirdaryo viloyatida 2021-yilda, Toshkentda esa 2024-yilda pilot loyihalar ishga tushirildi.

Biroq kengaytirish bosqichida bir qator muammolar butun islohotni xavf ostiga qo’yishi mumkinligi ma’lum bo’ldi. Sog’liqni saqlash vazirligi va SHIF strategik xarid hamda to’lovlarni qoplash tizimlarini boshqarish uchun yetarli texnik va institutsional salohiyatga ega emasdi.

O’zbekistonning siyosat va huquqiy-me’yoriy bazasi kengayishni silliq ta’minlash uchun o’zgartirish talab qildi. Qo’shimcha muammo – Qoraqalpog’iston kabi yangi hududlarda jarayonni qanday yo’lga qo’yish bo’yicha aniq yo’riqnomaning yo’qligi.

Nihoyat, kadrlar tanqisligi ham o’z so’zini aytdi: uzoq muddatli maslahatchilar kelgunicha islohot g’ildiragini ishga tushiradigan tajribali mutaxassislar etishmayotgan edi.

Bu muammolarning barchasi xalqaro qo’llab-quvvatlash va ekspert yordamining zarurligini ochiq ko’rsatdi.

Jamoa O’zbekiston sog’liqni saqlash islohotining ushbu muhim bosqichida bilim bo’shlig’ini to’ldirish uchun qisqa muddatli, lekin katta ta’sir ko’rsatadigan maslahat xizmatini taqdim etish uchun sahnaga chiqdi. Amaliy va moslashtirilgan yo’l-yo’riq ta’minlash maqsadida biz quyidagi asosiy qadamlarni amalga oshirdik:

• Tizim diagnostikasi: tibbiy xaridlarning hozirgi holati – to’lov modellari, da’volarni ko’rib chiqish jarayonlari va imtiyozlar paketi – chuqur o’rganilib tahlil qilindi. Bu tashxis mintaqaning o’ziga xos sharoitiga mos maslahat strategiyasini ishlab chiqishga asos bo’ldi.
• Siyosat bo’yicha tavsiyalar: Sog’liqni saqlash vazirligi va SHIFga maqsadli siyosiy tavsiyalar taqdim etildi; amaldagi o’zgarishlarni qo’llab-quvvatlash uchun qonunchilik va normativlarga yangi talablarni kiritish zarurligi asoslandi.
• Mintaqaviy qo’llab-quvvatlash: Qoraqalpog’iston va boshqa mintaqalarda yangi moliyalashtirish tizimini bosqichma-bosqich joriy etish modeli ishlab chiqildi. Shifoxonalar va mintaqaviy sog’liqni saqlash idoralariga silliq amalga oshirish bo’yicha amaliy yo’riqnomalar taqdim etildi.

• Institutsional salohiyat tahlili: tizimning inson resurslari salohiyati baholandi va Sog’liqni saqlash vazirligi, SHIF hamda mintaqaviy sog’liqni saqlash boshqarmalari uchun moslashtirilgan kadrlar rivojlantirish strategiyasi ishlab chiqildi.
• Salohiyatni oshirish: xalqaro murabbiylar jalb etildi; Sirdaryo, Toshkent va Qoraqalpog’iston bo’ylab o’qituvchilar uchun seminarlar seriyasi tashkil etildi. Bu tadbirlar davlat organlari, hududiy bo’linmalar va tibbiyot muassasalari o’rtasidagi hamkorlikni mustahkamladi.

Faoliyatimiz doirasida biz O’zbekiston sog’liqni saqlash islohotiga ham hozirgi, ham uzoq muddatda qo’l keladigan amaliy natijalarni ta’minlashga e’tibor qaratdik. Erishdiklar:

• Sog’liqni saqlash vazirligi va SHIFga islohotlarni butun mamlakat bo’ylab kengaytirishga yordam beradigan aniq yo’l xaritasi va amaliy texnik ko’rsatmalar taqdim etildi. Bu o’tish bosqichida qaror qabul qiluvchilarga ishonch va aniqlik berdi.
• SHIF hududiy filiallarini va shifoxona rahbarlarini yangi moliyalashtirish tizimlarini samarali joriy etishga tayyorlovchi maxsus o’quv dasturlari ishlab chiqilib, amalga oshirildi.
• Maslahat ishlari bevosita asosiy qonunlar va normativlarga kiritilgan yangilanishlarga zamin yaratdi – bu sog’liqni saqlash tizimida strategik xarid va to’lovlarni boshqarish usulini takomillashtirdi.
• Uzoq muddatli texnik maslahatchilarga ishni minimal uzilishlar bilan o’tkaza olishimiz uchun zamin tayyorlandi. Oldindan olib borilgan tayyorgarlik kechikishlarning oldini oldi va islohotlarning uzluksizligini ta’minladi.
• Tavsiyalarimizdan bir nechtasi SHIF uchun xarid tartibini takomillashtirish va yangi biznes-reja shablonlarini yaratishni o’z ichiga oldi. Shuningdek, biz o’qitish va salohiyat oshirish tadbirlari asosida holat-asosli to’lovlarni bosqichma-bosqich joriy etishni qo’llab-quvvatladik.
• Milliy kengayish uchun trenerlarni tayyorlash:

1. 2024-yil oktabr–dekabr oylarida Toshkent va Nukusda ikkita sessiya o’tkazib, butun mamlakat bo’ylab amalga oshirishni qo’llab-quvvatlash maqsadida “Trenerlarni tayyorlash” kaskad dasturi (ToT) ishga tushirildi.
2. Sog’liqni saqlash vazirligi, SHIF va tibbiyot muassasalaridan 16 nafar usta-trener tayyorlandi.
3. So’ngra bu trenerlar Qoraqalpog’iston bo’ylab strategik xarid, da’volarni ko’rib chiqish va moliyalashtirish mexanizmlari bo’yicha mahalliy salohiyatni oshirish sessiyalarini mustaqil olib borishdi.