Strategjia për përshtatje ndaj ndryshimeve klimatike të Kosovës

UNDP Kosovë është pjesë e Programit të Kombeve të Bashkuara për Zhvillim, një prej organizatave kryesore ndërkombëtare që mbështet institucionet, komunitetet dhe proceset e reformave politike në Kosovë. Në Kosovë, UNDP vepron në disa fusha zhvillimore, përfshirë qeverisjen, mbrojtjen e mjedisit, veprimin klimatik, përfshirjen sociale, zhvillimin ekonomik, qëndrueshmërinë dhe forcimin institucional.

Përmes këtij angazhimi, UNDP Kosovë mbështeti hartimin e Strategjisë së parë të Kosovës për Përshtatje ndaj Ndryshimeve Klimatike. Ky proces përbën një moment të rëndësishëm, pasi ndihmon Kosovën të kalojë nga ndërgjegjësimi i përgjithshëm për klimën drejt një qasjeje më të strukturuar, të koordinuar dhe me pronësi institucionale për përshtatje ndaj ndryshimeve klimatike.

Strategjia synon t’i ndihmojë institucionet të kuptojnë më mirë rreziqet klimatike, të përcaktojnë prioritetet, të koordinojnë përgjegjësitë dhe të përgatiten për ndikimet afatgjata të ndryshimeve klimatike. Ajo pritet gjithashtu të mbështesë rolin më të gjerë të UNDP Kosovë në avancimin e politikëbërjes së bazuar në dëshmi, zhvillimit të qëndrueshëm dhe qëndrueshmërisë klimatike.

Kosova po përballet me presione gjithnjë e më të mëdha të lidhura me ndryshimet klimatike, të cilat ndikojnë në resurset ujore, bujqësi, energji, infrastrukturë, ekosisteme, shëndet publik dhe qëndrueshmërinë e komuniteteve lokale. Këto rreziqe përfshijnë ndryshimet në temperaturë, ndryshueshmërinë e reshjeve, përmbytjet, thatësirat dhe presionet më të gjera mjedisore që mund të ndikojnë si në prioritetet kombëtare të zhvillimit, ashtu edhe në komunitetet lokale.

Objektivi kryesor i klientit ishte të mbështeste hartimin e Strategjisë së parë të Kosovës për Përshtatje ndaj Ndryshimeve Klimatike. Strategjia ishte e nevojshme për të krijuar një kornizë të qartë dhe praktike për identifikimin e rreziqeve klimatike, forcimin e gatishmërisë institucionale dhe përcaktimin e prioriteteve të përshtatjes në sektorët përkatës.

Kjo sfidë ishte veçanërisht e rëndësishme, pasi përshtatja ndaj ndryshimeve klimatike kërkon planifikim afatgjatë dhe veprim të koordinuar. Pa një strategji të dedikuar për përshtatje, institucionet mund t’u përgjigjen rreziqeve klimatike në mënyrë të fragmentuar, me koordinim të kufizuar ndërmjet sektorëve dhe me prioritizim të paqartë të masave.

Prandaj, Strategjia duhej të ofronte një drejtim të përbashkët për zbatimin e ardhshëm, buxhetimin, koordinimin me donatorë dhe përafrimin e politikave. Ajo gjithashtu duhej t’i ndihmonte institucionet përkatëse të kuptojnë çfarë duhet të bëhet, cilët aktorë duhet të përfshihen dhe si mund të prioritizohen masat e përshtatjes.

Klienti kishte nevojë për përgjigje ndaj disa pyetjeve strategjike:

• Cilat rreziqe klimatike janë më të rëndësishme për zhvillimin e Kosovës dhe institucionet publike?
• Cilët sektorë dhe komunitete janë më të ekspozuara ose më të cenueshme ndaj ndikimeve klimatike?
• Si duhet të koordinohen përgjegjësitë institucionale për përshtatje ndaj ndryshimeve klimatike?
• Cilat prioritete duhet të udhëheqin planifikimin dhe zbatimin e ardhshëm të përshtatjes?
• Si mund ta mbështesë Strategjia financimin e ardhshëm, koordinimin me donatorë dhe përafrimin e politikave?

Angazhimi përfshinte gjithashtu disa kufizime. Koha ishte një nga sfidat kryesore, pasi procesi i hartimit të Strategjisë kërkonte konsultim, analizë, koordinim, hartim dhe rishikim brenda një periudhe të kufizuar zbatimi. Një sfidë tjetër lidhej me disponueshmërinë dhe cilësinë e të dhënave, pasi planifikimi i përshtatjes klimatike shpesh mbështetet në informacione nga sektorë dhe institucione të ndryshme, të cilat mund të jenë të paplota, të paqëndrueshme, të vjetruara ose të vështira për t’u krahasuar. Harmonizimi i palëve të interesit ishte gjithashtu i rëndësishëm. Përshtatja ndaj ndryshimeve klimatike prek shumë institucione, ndërsa secili institucion mund të ketë prioritetet, pritjet dhe shqetësimet e veta. Për këtë arsye, procesi kërkonte një qasje diplomatike dhe të strukturuar, për të siguruar që palët e interesit të ndiheshin të përfshira, duke e mbajtur Strategjinë të fokusuar, realiste dhe të lidhur me nevojat e zbatimit.

Civitta iu është qasur angazhimit përmes një procesi të strukturuar të zhvillimit strategjik, duke kombinuar analizën e politikave, hulumtimin teknik, angazhimin e palëve të interesit, lehtësimin dhe hartimin strategjik.

Puna fillimisht u përqendrua në themelimin e Grupit Punues për Strategjinë e Kosovës për Përshtatje ndaj Ndryshimeve Klimatike. Grupi Punues mblodhi së bashku palët dhe institucionet përkatëse, për të siguruar që procesi i hartimit të Strategjisë të ishte gjithëpërfshirës, pjesëmarrës dhe i koordinuar institucionalisht.

Më pas, puna vazhdoi me një shqyrtim të dokumentacionit dhe peizazhit institucional e politik në Kosovë. Kjo përfshiu strategjitë kombëtare përkatëse, dokumentet e lidhura me klimën, politikat sektoriale, përgjegjësitë institucionale dhe të dhënat e disponueshme. Qëllimi ishte të identifikoheshin prioritetet ekzistuese, boshllëqet dhe fushat ku Strategjia për Përshtatje ndaj Ndryshimeve Klimatike mund të sillte vlerë të shtuar.

Civitta gjithashtu mbështeti organizimin e procesit të zhvillimit të Strategjisë përmes koordinimit të Grupit Punues dhe angazhimit të palëve të interesit. Kjo ishte e rëndësishme, pasi Strategjia kërkonte kontribut nga shumë institucione dhe sektorë. Ekipi ndihmoi në strukturimin e diskutimeve, mbledhjen e komenteve dhe përkthimin e kontributeve të palëve të interesit në prioritete strategjike.

Procesi i hartimit u përqendrua në ndërtimin e një kornize të qartë strategjike. Kjo përfshiu përcaktimin e logjikës së Strategjisë, organizimin e prioriteteve, identifikimin e fushave kyçe të përshtatjes dhe sigurimin që dokumenti të mbetej i kuptueshëm dhe i përdorshëm për vendimmarrësit.

Elementet kryesore të qasjes së Civitta përfshinë:

• Hartëzimi i palëve të interesit: Ekipi hartëzoi institucionet kyçe, partnerët zhvillimorë, ekspertët dhe aktorët e tjerë relevantë për përshtatjen ndaj ndryshimeve klimatike. Kjo ndihmoi që procesi të përfshinte palët e duhura dhe që angazhimi të strukturohej rreth institucioneve më të rëndësishme për zbatimin e ardhshëm.
• Koordinimi i Grupit Punues: Grupi Punues për KCCAS ofroi një platformë për diskutim, validim dhe kontribut institucional. Civitta mbështeti rrjedhën e kontributeve dhe ndihmoi që komentet të reflektoheshin në mënyrë të strukturuar.
• Hulumtimi dokumentar dhe shqyrtimi i politikave: Civitta shqyrtoi dokumentet ekzistuese, mandatet institucionale, prioritetet sektoriale dhe kornizat përkatëse të politikave. Kjo i ndihmoi ekipit të kuptonte mjedisin aktual të politikave dhe të identifikonte se ku duhej të pozicionohej Strategjia e re.
• Konsultimi dhe lehtësimi: Konsultimi dhe lehtësimi u përdorën gjatë gjithë procesit për të mbledhur pikëpamje, për të qartësuar pritjet dhe për të menaxhuar perspektiva të ndryshme. Konsultimet u zhvilluan si individualisht me palët përkatëse të interesit, ashtu edhe gjatë takimeve të Grupit Punues, duke siguruar që kontributet të mblidheshin përmes formateve të ndryshme. Duke qenë se përshtatja ndaj klimës është ndërsektoriale, lehtësimi ishte thelbësor për t’i mbajtur diskutimet të fokusuara, gjithëpërfshirëse dhe produktive.
• Analiza e bazuar në dëshmi: Aty ku të dhënat ishin të disponueshme, ato informuan identifikimin e rreziqeve klimatike, cenueshmërive sektoriale dhe prioriteteve të përshtatjes. Aty ku të dhënat ishin të kufizuara, Civitta u mbështet në interpretim të kujdesshëm, shqyrtim të politikave dhe validim me palët e interesit.
• Zhvillimi i kornizës strategjike: Civitta ndihmoi në përkthimin e analizës në një strukturë koherente strategjike të organizuar rreth objektivave, prioriteteve, veprimeve dhe konsideratave të zbatimit. Kjo ndihmoi që Strategjia të ishte praktike dhe relevante për politikat publike.
• Planifikimi i komunikimit: Planifikimi i komunikimit ishte gjithashtu pjesë e qasjes. Duke qenë se përshtatja klimatike kërkon ndërgjegjësim dhe koordinim, procesi përfshiu edhe shqyrtimin e mënyrës se si Strategjia dhe prioritetet e saj mund të komunikohen te palët e interesit dhe në mjedisin më të gjerë institucional.

Një veçori dalluese e qasjes së Civitta ishte aftësia për ta përkthyer një proces kompleks dhe ndërsektorial të përshtatjes klimatike në një ushtrim të strukturuar dhe praktik të zhvillimit strategjik. Puna u fokusua në mbajtjen e Strategjisë të qartë, relevante për politika dhe të lidhur me përgjegjësitë institucionale, duke siguruar njëkohësisht që kontributet e palëve të interesit të organizoheshin në mënyrë që të mbështesnin pronësinë institucionale dhe të ruanin fokusin e dokumentit.

Projekti kontribuoi në hartimin e Strategjisë së parë të Kosovës për Përshtatje ndaj Ndryshimeve Klimatike, duke krijuar një bazë të rëndësishme për planifikimin e ardhshëm të përshtatjes klimatike, koordinimin institucional, programimin e donatorëve dhe zbatimin e masave të përshtatjes.

Rezultatet kryesore përfshinë mbështetjen për themelimin dhe angazhimin e Grupit Punues për KCCAS, përgatitjen e kornizës strategjike, zhvillimin e planit të komunikimit, dorëzimin e draft Strategjisë për Përshtatje ndaj Ndryshimeve Klimatike, përfshirjen e komenteve nga UNDP dhe Grupi Punues, si dhe përgatitjen e raportimit dhe dokumentacionit final.

• Angazhim i strukturuar i palëve të interesit: Projekti krijoi një proces të strukturuar për kontribut dhe validim nga palët e interesit. Kjo ishte e rëndësishme, pasi strategjitë e përshtatjes klimatike kërkojnë koordinim ndërmjet sektorëve dhe institucioneve. Përmes procesit të Grupit Punues, projekti ndihmoi në ndërtimin e një baze më të fortë për diskutim institucional dhe zbatim të ardhshëm.
• Përmirësim i qeverisjes klimatike: Projekti kontribuoi në forcimin e bazave të qeverisjes klimatike në Kosovë, duke mbështetur një qasje më të koordinuar dhe më të strukturuar ndaj përshtatjes klimatike. Ai ndihmoi në pozicionimin e përshtatjes si çështje ndërsektoriale dhe ofroi një bazë që institucionet të diskutojnë rreziqet, prioritetet dhe përgjegjësitë klimatike në mënyrë më sistematike.
• Forcim i koordinimit institucional: Duke përfshirë palët relevante të interesit dhe duke organizuar kontributet e tyre përmes procesit të Grupit Punues, projekti ndihmoi në ndërtimin e një kuptimi të përbashkët rreth prioriteteve të përshtatjes klimatike. Kjo mbështeti koordinim më të fortë ndërmjet institucioneve dhe ndihmoi në krijimin e një ndjenje pronësie rreth Strategjisë.
• Kapacitet më i fortë për planifikim strategjik: Projekti ndihmoi në përkthimin e një çështjeje komplekse dhe afatgjatë në një dokument të strukturuar që mund të udhëheqë vendimmarrjen e ardhshme. Kjo është veçanërisht e vlefshme në fushën e përshtatjes klimatike, ku përgjegjësitë ndahen ndërmjet institucioneve dhe zbatimi kërkon angazhim afatgjatë.
• Bazë për financim të ardhshëm dhe mbështetje nga donatorët: Strategjia mund t’i ndihmojë institucionet dhe partnerët zhvillimorë të identifikojnë fushat prioritare, të harmonizojnë mbështetjen dhe të hartojnë ndërhyrje të ardhshme në mënyrë më efektive. Ajo ofron një bazë më të qartë për planifikimin e investimeve të ardhshme, koordinimin me donatorë dhe zhvillimin e politikave.
• Ndikim afatgjatë: Ndikimi afatgjatë i projektit është krijimi i një baze strategjike për planifikimin e përshtatjes klimatike në Kosovë. Për UNDP Kosovë, projekti forcon rolin e tij si partner kyç në veprimin klimatik dhe zhvillimin e qëndrueshëm. Për institucionet e Kosovës, Strategjia mund të shërbejë si dokument referues për identifikimin e rreziqeve klimatike, prioritizimin e veprimeve të përshtatjes dhe koordinimin e përgjegjësive ndërmjet sektorëve.

Projekti tregoi se strategjitë për përshtatje ndaj ndryshimeve klimatike kërkojnë si analizë teknike, ashtu edhe koordinim të fortë institucional. Një strategji nuk mund të zhvillohet vetëm përmes hulumtimit dokumentar; ajo kërkon gjithashtu kontribut, validim dhe pronësi nga palët e interesit.

Një mësim i dytë kryesor ishte se kufizimet e të dhënave janë të zakonshme në punën me politika klimatike, veçanërisht kur informacioni është i shpërndarë në institucione dhe sektorë të ndryshëm. Këto kufizime mund të menaxhohen përmes një qasjeje të strukturuar që kombinon dëshmitë e disponueshme, shqyrtimin e politikave, gjykimin e ekspertëve dhe konsultimet me palët e interesit.

Një mësim i tretë ishte rëndësia e menaxhimit diplomatik të pritjeve. Në strategjitë ndërsektoriale, shumë palë të interesit mund të kërkojnë që prioritetet e tyre të reflektohen në dokument. Një proces i suksesshëm kërkon dëgjimin e perspektivave të ndryshme, duke ruajtur njëkohësisht fokusin dhe realizueshmërinë e dokumentit final.

Projekti gjithashtu tregoi se zhvillimi strategjik duhet të lidhet me zbatimin që nga fillimi. Dokumenti duhet të jetë i qartë, praktik dhe i harmonizuar me përgjegjësitë institucionale, në mënyrë që të mbështesë veprim konkret pas miratimit.

Ekspertiza e Civitta bëri dallim duke kombinuar njohuritë në politika publike, përvojën në planifikim strategjik, kapacitetin analitik dhe lehtësimin e palëve të interesit. Ekipi ndihmoi në strukturimin e një teme komplekse në një proces të qartë të zhvillimit strategjik dhe mbështeti UNDP Kosovë në kalimin nga objektiva të gjera të përshtatjes klimatike drejt rezultateve strategjike praktike.

Përvoja e Civitta me klientë të sektorit publik dhe organizata ndërkombëtare të zhvillimit ndihmoi që procesi të ishte profesional, i organizuar dhe i harmonizuar me pritjet e donatorëve. Ekipi gjithashtu ndihmoi në menaxhimin e kompleksitetit, duke organizuar sektorë të shumtë, të dhëna të pasigurta, pritje të palëve të interesit dhe rreziqe afatgjata klimatike në një proces dhe strukturë dokumenti koherente.

Kjo qasje është relevante për institucione të tjera publike, organizata ndërkombëtare, donatorë dhe partnerë zhvillimorë që punojnë në politika klimatike, qeverisje mjedisore, planifikim të qëndrueshmërisë, zhvillim të qëndrueshëm, zvogëlim të rrezikut nga fatkeqësitë, planifikim të tranzicionit të gjelbër, ekonomi qarkore, strategji të zhvillimit lokal, strategji të përfshirjes sociale dhe reforma institucionale.