Գորիսի վերափոխումը բարգավաճ զբոսաշրջային կլաստերի՝ ռազմավարական զարգացման միջոցով

Client

Armenian Territorial Development Fund, Ministry of Economy of Armenia and Tourism Committee, Financed by World Bank

Հաճախորդի նկարագիրը՝

Civitta-ն՝ որպես կոնսորցիումի ղեկավար, Strategic Tourism Advisors (THR)-ի հետ համագործակցությամբ, աջակցել է ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարությանը, ՀՀ զբոսաշրջության կոմիտեին և Համաշխարհային բանկին՝ Համաշխարհային բանկի կողմից ֆինանսավորվող Հայաստանի զբոսաշրջության և տարածաշրջանային ենթակառուցվածքների նախագծի զարգացման և բարելավման հնարավորությունները տեղեկացնելու համար, որի նպատակն է Գորիսը վերածել ծաղկող զբոսաշրջային կլաստերի։

Գորիսը 19,500 բնակչություն ունեցող քաղաք է Սյունիքի մարզում՝ շրջապատված պատմամշակութային հարուստ ժառանգություն ունեցող գյուղերով, ինչպիսիք են Խնձորեսկը, Տաթևը, Հալիձորը, Շինուհայրը, Հարժիսը և Խոտը: Այս համայնքները միասին հյուսում են հնագույն վանքերի, քարանձավային բնակավայրերի, միջնադարյան եկեղեցիների և բնական կիրճերի մի ամբողջական պատկեր: Մշակութային և բնական արժեքների այս դեռևս թերի օգտագործված համադրությունը հիմք հանդիսացավ յուրօրինակ և բարձրորակ զբոսաշրջային ուղղություն ստեղծելու համար:

Մարտահրավերը՝

Զբոսաշրջիկների մեծ մասը Գորիսը դիտարկում է լոկ որպես տարանցիկ կետ դեպի Տաթև տանող ճանապարհին և այստեղ շատ քիչ ժամանակ է անցկացնում։ Սա թույլ չի տալիս, որ տեղական բիզնեսները եկամուտ ստանան, իսկ քաղաքն էլ զրկվում է տնտեսական հնարավորություններից։ Գորիսն ու հարակից գյուղական համայնքները բախվում էին նաև հնացած ենթակառուցվածքների, կադրերի սեզոնային պակասի և զբոսաշրջային անկազմակերպ ծառայությունների խնդրին

Կլաստերի տեսարժան վայրերը թերի էին օգտագործվում, և բացակայում էր զարգացման համակարգված ռազմավարությունը։ Մարտահրավերն էր՝ Գորիսն ու նրա շրջակայքը վերածել միասնական և բարձրորակ զբոսաշրջային հանգույցի, որը կնպաստեր այցելությունների տևողության երկարաձգմանը, կպահպաներ մշակութային ժառանգությունը և կավելացներ տեղաբնակների եկամուտները։

Մեր մոտեցումը՝

Civitta-ի մոտեցումը համատեղում էր խորը վերլուծությունը տեղական ակտիվ ներգրավվածության հետ: Մենք իրականացրել ենք դաշտային աշխատանքներ ողջ կլաստերի տարածքում՝ տեղազննումներ, ռեսուրսների քարտեզագրում, հարցազրույցներ և ֆոկուս խմբեր պետական մարմինների, տեղական բիզնեսների և համայնքների ներկայացուցիչների հետ: Այս մասնակցային գործընթացը երաշխավորեց, որ ռազմավարությունն արտացոլի տեղական կարիքները: Հիմնվելով ստացված տվյալների վրա՝ մեր թիմը քարտեզագրեց զբոսաշրջային արժեշղթան, բացահայտեց ծառայությունների և ենթակառուցվածքների բացերը և մշակեց ռազմավարական տեսլական՝ առաջնահերթ ներդրումային նախագծերի փաթեթով: Civitta-ն բացահայտեց շուրջ 60 պոտենցիալ ներդրումային նախագիծ, որոնցից ընտրվեցին լավագույն 20-ը և դրանց համար իրականացվեց նպատակահարմարության (feasibility) ուսումնասիրություն:

Ծրագրված նախագծերը ներառում էին արևային էներգիայով աշխատող լուսավորություն և ցուցանակներ Հին Գորիսի քարանձավային համալիրում, ինչպես նաև ինտերակտիվ թանգարան, որը վերարտադրում է քարանձավային գյուղական կյանքի փորձառությունը: Նախագծվել են հիմնական ճանապարհների բարելավման աշխատանքներ՝ հեռավոր պատմամշակութային վայրերը ողջ տարին հասանելի դարձնելու համար: Յուրաքանչյուր գաղափար անցել է նախնական նպատակահարմարության ուսումնասիրություն՝ կենսունակությունը հաստատելու համար: Թիմը մշակել է կլաստերի ապագա տեսլականը և զբոսաշրջային երթուղիները՝ բաժանելով այն երկու առանձնահատուկ ուղղությունների՝ տարբերվող առաջարկներով: Ամբողջ ընթացքում նրանք սերտորեն համագործակցել են Զբոսաշրջության կոմիտեի և Համաշխարհային բանկի հետ՝ երաշխավորելու, որ ծրագիրը լինի հավակնոտ, բայց միևնույն ժամանակ իրագործելի:

Մատուցված ծառայությունները՝

  • Զբոսաշրջային կլաստերի գնահատում և շահագրգիռ կողմերի ներգրավում (դաշտային աշխատանք, ռեսուրսների քարտեզագրում, հարցազրույցներ):
  • Գորիսի և հարակից գյուղերի ռազմավարական տեսլականի և զբոսաշրջության զարգացման պլանի մշակում:
  • Ներդրումային նախագծերի բացահայտում և նպատակահարմարության ուսումնասիրություն (60 գաղափար → 20 գնահատված նախագիծ):
  • Զբոսաշրջային երթուղիների նախագծում և ենթակառուցվածքների բարելավում՝ հասանելիության և այցելուների փորձառության բարձրացման նպատակով:
  • Տնտեսական ազդեցության մոդելավորում, ներառյալ՝ այցելուների թվի կանխատեսումը, NPV (զուտ բերված արժեք) և IRR (ներքին շահութաբերության դրույքաչափ) վերլուծությունները:

 

 

 

 

Արդյունքները և ազդեցությունը

Ծրագրի կանխատեսվող ազդեցությունները նշանակալի են: Ենթակառուցվածքների բարելավման և փորձառությունների դիվերսիֆիկացման շնորհիվ կանխատեսվում է, որ գիշերակացով այցելությունների թիվը կաճի 2,5–3 անգամ (հասնելով տարեկան մոտ 392,000-ի), իսկ մշակութային վայրեր այցելությունները կեռապատկվեն: Ակնկալվում է նաև նույնօրյա այցելուների թվի աճ (տարեկան ~43,000-ից մինչև 131,000), քանի որ ավելի շատ մարդիկ կերկարաձգեն իրենց ուղևորությունները:

Իրականում, նպատակահարմարության վերլուծությունը ցույց է տվել, որ այս ներդրումները կապահովեն շուրջ 2,5 միլիարդ դրամի NPV (զուտ բերված արժեք) և 16,7% IRR (ներքին շահութաբերության դրույքաչափ): Կանխատեսվում է, որ երկու տասնամյակի ընթացքում հյուրանոցային, ռեստորանային, զբոսավարության և մշակութային ծառայությունների ոլորտներում կստեղծվի ավելի քան 1,000 նոր աշխատատեղ:

Հիմնական եզրահանգումները՝

Այս նախագիծը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող է համապարփակ և տվյալների վրա հիմնված ռազմավարությունը վերափոխել տարածաշրջանային զբոսաշրջությունը: Civitta-ի ներառական մոտեցումը՝ պետության, բիզնեսի և համայնքի ներկայացուցիչների համախմբումը, երաշխավորեց, որ ծրագիրը հիմնված լինի տեղական իրականության վրա: Ստեղծագործաբար կապելով ժառանգությունը (քարանձավներ, վանքեր, փառատոններ) բնության (կիրճեր, արահետներ) և գաստրոնոմիայի հետ՝ թիմը մշակեց այնպիսի միջամտություններ, որոնք ստեղծում են թե՛ հետաքրքրություն, թե՛ տնտեսական արժեք: Նպատակահարմարության խիստ թեստավորումը և պետություն-մասնավոր հատված գործընկերությունը շահագրգիռ կողմերին վստահություն ներշնչեցին ծրագրի արդյունքների նկատմամբ և ստեղծեցին աճի կայուն ուղի:

Գորիսի կլաստերի դեպքը վերարտադրելի օրինակ է Հայաստանի այլ տարածաշրջանների համար: Դրա շեշտադրումը պատասխանատու զբոսաշրջության, ներառականության և PPP (պետություն-մասնավոր հատված) համագործակցության վրա համապատասխանում է համաշխարհային լավագույն փորձին: Հիմնական դասերը ներառում են շահագրգիռ կողմերի համատեղ ստեղծագործական աշխատանքի ուժը, փաստարկված պլանավորման անհրաժեշտությունը և տեսարժան վայրերը միասնական առաջարկի մեջ միավորելու առավելությունները: Civitta-ի փորձառությունը ռազմավարական տեսլականի մշակման և տնտեսական վերլուծության մեջ վճռորոշ նշանակություն ունեցավ չափելի ազդեցություն և զարգացման տևական ուղի ապահովելու գործում: